Theo các khuyến nghị y khoa, trẻ được xem là sốt khi nhiệt độ từ khoảng 38°C trở lên, tùy vị trí đo. Sốt thường là phản ứng của cơ thể khi chống lại nhiễm trùng và phần lớn các cơn sốt ở trẻ có thể theo dõi tại nhà nếu trẻ vẫn tỉnh, uống được và không có dấu hiệu bất thường đi kèm. Tuy nhiên, sốt kèm tay chân lạnh cũng cần được quan sát kỹ, nhất là khi trẻ mệt lả, da tái, thở bất thường hoặc khó đánh thức.
1. Vì sao trẻ sốt cao nhưng chân lạnh?
Khi trẻ bắt đầu sốt, trung tâm điều hòa nhiệt trong cơ thể “cài đặt” nhiệt độ cao hơn bình thường. Lúc này, mạch máu ở tay chân có thể co lại để giữ nhiệt cho các cơ quan trung tâm như tim, phổi, não. Vì vậy, cha mẹ có thể thấy trán, cổ, thân mình nóng nhưng bàn tay, bàn chân lại lạnh. Trẻ cũng có thể run, nổi da gà, môi hơi khô, mặt đỏ hoặc mệt hơn thường ngày.
Trong nhiều trường hợp, trẻ sốt cao chân tay lạnh có thể là phản ứng đi kèm cơn sốt, nhất là giai đoạn nhiệt độ đang tăng. Bệnh viện Nhi Philadelphia cho biết khi trẻ sốt, một số biểu hiện như thở nhanh hơn, tim đập nhanh hơn, rét run, tay chân lạnh, đau nhức người, mệt và ăn kém có thể xuất hiện; cha mẹ cần nhìn tổng thể tình trạng của trẻ thay vì chỉ nhìn vào một triệu chứng riêng lẻ.
Xem thêm: Trẻ sơ sinh bị ho sổ mũi: Dấu hiệu nào cần lưu ý?
Nguyên nhân gây sốt ở trẻ khá đa dạng. Thường gặp nhất là nhiễm siêu vi đường hô hấp, cảm cúm, viêm họng, viêm tai, sốt phát ban, nhiễm trùng tiêu hóa hoặc nhiễm trùng tiểu. Trẻ cũng có thể tăng thân nhiệt sau tiêm chủng hoặc do mặc quá nhiều lớp áo, nằm trong môi trường nóng bí. NHS Inform ghi nhận phần lớn sốt ở trẻ liên quan đến nhiễm trùng hoặc bệnh lý thông thường, nhưng vẫn có một số nguyên nhân nghiêm trọng hơn cần được bác sĩ đánh giá.
2. Trẻ em sốt cao, chân lạnh có nguy hiểm không?
Câu trả lời là: có thể không nguy hiểm nếu trẻ vẫn tỉnh táo, uống được, da hồng, thở ổn và đáp ứng tốt sau chăm sóc. Nhưng tình trạng này có thể nguy hiểm nếu đi kèm các dấu hiệu nặng.
Bố mẹ nên hiểu rằng bàn chân lạnh không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh nặng. Tuy nhiên, trong một số tình huống, sốt kèm tay chân lạnh có thể xuất hiện ở trẻ bị nhiễm trùng nặng, rối loạn tuần hoàn hoặc cơ thể đang phản ứng mạnh với bệnh. Tài liệu chăm sóc trẻ sốt tại nhà của Cambridge University Hospitals liệt kê sốt kèm tay chân lạnh, da nhợt hoặc lốm đốm, trẻ lơ mơ, thở nhanh, nôn, co giật, cổ cứng hoặc phát ban không mất màu khi ấn là những dấu hiệu cần tìm hỗ trợ y tế ngay.
Vì vậy, bố mẹ không nên chỉ hỏi “chân lạnh có nguy hiểm không”, mà cần quan sát thêm: trẻ có tỉnh không, có nhìn theo mẹ không, có uống được không, có tiểu không, da có tím tái không, nhịp thở có bất thường không, cơn sốt kéo dài bao lâu và trẻ có bệnh nền hay không.
Xem thêm: Cách hạ sốt cho bé tại nhà an toàn trong mùa tay chân miệng
3. Dấu hiệu cần theo dõi khi trẻ sốt cao chân lạnh
Khi trẻ sốt, bố mẹ nên ghi lại nhiệt độ, thời điểm sốt, cách đo nhiệt độ và các biểu hiện đi kèm. Nên ưu tiên dùng nhiệt kế thay vì chỉ sờ trán, vì cảm giác nóng lạnh bằng tay có thể không chính xác.
Các dấu hiệu có thể theo dõi tại nhà gồm: trẻ còn tỉnh, còn nhận ra người thân, vẫn uống nước hoặc bú được, môi không tím, da không tái nhợt, không khó thở, vẫn đi tiểu trong ngày và sau khi hạ sốt trẻ dễ chịu hơn. Nếu trẻ chỉ hơi mệt, ăn ít hơn nhưng vẫn tương tác, cha mẹ có thể tiếp tục chăm sóc và theo dõi sát.
Ngược lại, cần đặc biệt chú ý khi trẻ li bì, khó đánh thức, quấy khóc không dỗ được, bỏ bú hoặc không uống được, nôn nhiều, thở rút lõm ngực, thở rên, môi tím, da xanh tái hoặc nổi bông tím. Phát ban không mờ đi khi ấn cũng là dấu hiệu không nên chủ quan. NHS Inform khuyến cáo cần gọi cấp cứu khi trẻ sốt kèm cổ cứng, sợ ánh sáng, co giật lần đầu, tay chân lạnh bất thường, da/môi/lưỡi xanh tái hoặc trẻ không đáp ứng như bình thường.
Ngoài ra, trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C trở lên cần được đánh giá y tế sớm. Ở nhóm tuổi này, hệ miễn dịch còn non, dấu hiệu bệnh nặng đôi khi không rõ ràng như trẻ lớn. Mayo Clinic và HealthyChildren đều khuyến nghị trẻ dưới 3 tháng có sốt cần được hỗ trợ y tế ngay.
4. Cha mẹ nên xử lý ban đầu như thế nào?
Trước hết, bố mẹ cần giữ bình tĩnh và đo nhiệt độ cho trẻ bằng nhiệt kế. Sau đó, cho trẻ mặc quần áo thoáng, nằm nơi mát vừa phải, tránh quấn quá nhiều lớp vì có thể làm cơ thể khó thoát nhiệt. Nếu trẻ đang rét run, có thể đắp chăn mỏng trong thời gian ngắn để con dễ chịu hơn, sau đó bỏ bớt khi trẻ hết run.
Nên cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần. Với trẻ nhỏ, tiếp tục cho bú mẹ hoặc bú sữa theo nhu cầu. Khi sốt, trẻ dễ mất nước hơn, vì vậy cha mẹ cần quan sát môi, lưỡi, nước mắt khi khóc và số lần tiểu. HealthyChildren lưu ý sốt có thể khiến trẻ mất dịch nhanh hơn, nên việc bổ sung nước và theo dõi dấu hiệu mất nước rất quan trọng.
Bố mẹ không nên lau người bằng nước đá, tắm lạnh, chườm đá hoặc dùng rượu/cồn để hạ sốt. Những cách này có thể khiến trẻ run nhiều hơn và không được khuyến nghị trong chăm sóc sốt. Mayo Clinic khuyên nên cho trẻ mặc nhẹ, uống đủ nước và dùng chăn mỏng nếu trẻ lạnh cho đến khi hết rét run; các hướng dẫn y khoa cũng không khuyến khích tắm lạnh hoặc lau mát sai cách.
Về thuốc hạ sốt, cha mẹ chỉ nên dùng theo đúng độ tuổi, cân nặng và hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc, không dùng aspirin cho trẻ em, và không cố hạ nhiệt bằng mọi cách nếu trẻ vẫn tỉnh táo, chơi được, không khó chịu nhiều. Mục tiêu chăm sóc sốt không phải là đưa nhiệt độ về mức hoàn hảo, mà là giúp trẻ dễ chịu, uống được và được theo dõi an toàn.
Xem thêm: Trẻ sơ sinh nóng nổi mụn có phải rôm sảy không?
5. Khi nào cần đưa trẻ đi viện?
Bố mẹ nên đưa trẻ đi khám hoặc đi viện ngay nếu trẻ sốt cao kèm chân tay lạnh và có một trong các dấu hiệu: lơ mơ, khó đánh thức, co giật, thở nhanh hoặc khó thở, môi tím, da tái lạnh, nổi ban không mất màu khi ấn, nôn liên tục, bỏ bú/bỏ uống, tiểu rất ít, cổ cứng, đau đầu dữ dội, trẻ khóc thét bất thường hoặc cha mẹ cảm thấy “con không giống mọi ngày”.
Cũng nên đi khám khi trẻ sốt kéo dài, sốt tái đi tái lại, trẻ có bệnh nền, suy giảm miễn dịch, hoặc sốt không giảm dù đã chăm sóc đúng cách. HealthyChildren khuyến nghị gọi bác sĩ nếu trẻ vẫn có vẻ bệnh sau khi hạ sốt, bệnh nặng hơn, sốt trên 24 giờ ở trẻ dưới 2 tuổi, hoặc sốt trên 3 ngày ở trẻ từ 2 tuổi trở lên.
Với trẻ trên 3 tháng tuổi, NHS Inform khuyến cáo nên liên hệ bác sĩ nếu nhiệt độ từ 39°C trở lên, sốt kéo dài từ 5 ngày, nôn dai dẳng, không muốn ăn uống, không như bình thường hoặc có dấu hiệu mất nước.
Trẻ em sốt cao, chân lạnh không phải lúc nào cũng là dấu hiệu nguy hiểm, nhưng cũng không nên xem nhẹ. Bàn chân lạnh có thể xuất hiện khi cơ thể đang tăng nhiệt, mạch máu ngoại vi co lại và trẻ rét run. Tuy nhiên, nếu đi kèm lơ mơ, da tái, thở bất thường, co giật, bỏ bú, mất nước hoặc phát ban lạ, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay.
Điều quan trọng nhất là quan sát toàn trạng của trẻ. Một em bé sốt nhưng vẫn tỉnh, uống được, da hồng và dễ chịu hơn sau chăm sóc thường ít đáng lo hơn một em bé sốt không quá cao nhưng li bì, thở mệt hoặc không đáp ứng. Khi cha mẹ cảm thấy bất an, việc liên hệ bác sĩ sớm luôn là lựa chọn an toàn cho con.
BABYBƠ – Dịu lành yêu thương – Chăm sóc mẹ và bé từ thiên nhiên
📞 Tư vấn sản phẩm: 1900 633 959
🌐 Website: https://www.babybo.vn/
🛒 Shopee: https://vn.shp.ee/FuE1SD8e
🎵 Tiktok: https://www.tiktok.com/@babybo.official
📍 Điểm bán: https://www.babybo.vn/diem-ban
